تبلیغات
red love - ادامه
red love

مدیر وبلاگ : asal roohi

ادامه

دوشنبه 26 بهمن 1388  ساعت: 11:47 ب.ظ

نظرات() 


  درس شانزدهم
خاقانی شاعر دیر آشنا

تولد خاقانی در شروان بود و پدرش پیشه­ دوردگری (نجاری) داشت و مادرش كنیزكی عیسوی مذهب بود كه بعدها اسلام آورد. وجود چنین پدر و مادر گمنامی، نمی­توانست برای شاعر آوازه جوی شروان، نام آوازه­ شمرده شود. به همین جهت خاقانی به آموختن روی آورد و در فراگیری دانشهای روزگار خود به فارسی و عربی كوشش درخور نشان داد. ابتدا نزد عمو و پسر عموی خود انواع علوم ادبی را فراگرفت سپس از خدمت ابوالعلایی گنجوی، شاعر بزرگ آن روزگار، فنون شاعری را آموخت. او در آغاز «‌حقایقی»‌ تخلص می­كرد، پس از رسیدن به خدمت خاقان منوچهر، پادشاه شروان، تخلص خاقانی را برخود نهاد.
روح ناآرام خاقانی بودن در شروان را بر شناخت و قصد سفر كرد. ابتدا به ری و بعد به قصر سفر به حج بار بست و در وصف مكه و مدینه چكامه­های بلند و پر مغزی سرود و در ادامه­ همین سفر بود كه سر راه كاخ فرو پاشیده مداین را دید و قصیده­ پر درد و عبرت­انگیز خود را در وصف آن بنای تاریخی و پر سابقه سرود1. حاصل این سفر زیارتی – سیاحتی برای خافانی منظومه­ معروف تحفة­العراقین است كه شاید بتوان آن را به حبس خاقانی كشید كه حدود یك سال طول كشید و در ایام وی چندین چكامه صمیمانه و شیوا سرود كه در زمر­ی گویا ترین حبسیات زبان فارسی است.
او در سال 571 فرزندش، رشیدالدین را كه كم از ببیست سال داشت، از دست داد و در سوگ او چندین چكامه­ مؤثر به قلم درآورد. بعد از این مصیبت، خاقانی در گوشه­ای واپسین سالهای عمر خود را در تبریز گذراند و به سال 595 در آن شهر درگذشت قبر او در مقرة­الشعرای تبریز زیارتگاه ادبیان و صاحب دلان است.
آثار خافانی: از خاقانی علاوه بر دیوان قصاید و غزلیات و تحفة­العراقین، مجموعه­ای به نثر به نام منشأت در دست است.
فكر و شعر خاقانی: در اشعار و چكامه­های پر درد و داغ خاقانی او را مردی نازك دل و زود رنج می­یابیم. در پاره­ای از اشعار به ویژه در غزلیات چاشنی زهد و عرفان دیده می­شود. اما تصوف او متوسط است.
دیوان او در شكل و شعرش دشوار و دیریاب است. او در توصیف آسمان و شب و به ویژه صبح و طلوع آفتاب دستی توانا دارد. وصف كعبه و وصف بیابانها و سختیهای میان راه حالات عاطفی خاص آدمی، یگانه است.
شیوه­ خاص او، بر پیچاندن معانی آشنا و آفریدن تركیبات و تعببرات تاره استوار است. تشبیهات و استعارات خاقانی مثل تعبیراتش غریب است و فهم آنها دقت و دانش افزونتری می­طلبد.



  « نمونه شعری» در سوگ فرزندش رشیدالدین، خوناب جگر:

صبحگاهی سر خوناب جگر بگشاییــد
ژالـه­ صبحــدم از نرگس ­تـر بگشایید
دانـه دانــه گهـر اشـك ببـارید چنانـك
گره رشتــه­ تسبیـح ز ســر بگشاییـد
بــه وفـای دل مـن نـاله بـرآریـد چنانك
چنبـر ایـن فلك شعـوذه گـر بگشاییـد
به جهان پشت مبنرید به یك صَدمت آه
مهره­ پشت ­جهان، یك ز دگر بگشایید
 



  نظامی، فرمانروای قلمرو داستان سرایی

داستان سرایی كه با ویس ورامین فخرالدین اسعد گرگانی در سده­ پنجم هجری آغاز شده بود، در منظومه­های پر آوازه­ جمال­­الدین ابومحمد الیاس بن یوسف معروف به نظامی گنجوی، به اوج خود رسد. بسیاری از شاعران به تقلید از نظامی به سرودن داستانهایی همانند منظومه­های او روی آوردند.

آثار نظامی: مهمترین اثر او پنج دفتر شعر اوست در پنج وزن گوناگون كه به «پنج گنج» یا «‌خمسه» مشهور شده و تدوین و نظم آنها نزدیك به سی سال طول كشید.

1- نخستین منظومه­ پنج گنج نظامی مخزن الاسرار است، در بیست مقاله، راجع به زهد و حكمت و عرفان. منظومه­ای است اندرزی و اخلاقی كه به پیروی از حدیقة­الحقیقه سنایی گفته شده و 2260 بیت دارد و در سال 570 هجری سروده شده است.

2- دومین مثنوی نظامی، خسرو و شیرین نام دارد كه به سال 576 در 6500 بیت گفته شده و موضوع آن داستان دلدادگی خسرو، شاهزاده­ ایرانی است با شیرین.

3- داستان لیلی و مجنون، سومین منظومه پنج گنج نظامی است كه در سال 584 تمام شده و موضوع آن ماجرای دل باختگی قیس از قبیله­ بنی عامر ـ معروف به مجنون است بر دخترك همسال او لیلی كه به ناخواه به عقد مردی به نام ابن سلام درمی­آید.

4- چهارمین داستان پنج گنج هفت پیكر یا هفت گنبد نام دارد كه گاهی بهرام نامه نیز خوانده شده و 5136 بیت دارد كه به سال 593 پرداخته شده است.

5- واپسین مثنوی از مجمموعه­ خمسه، اسكندرنامه است كه خود به دو بخش شرف نامه و اقبال نامه تقسیم می­شود. موضوع آن سرگذشت اسكندر و كارهای اوست كه مجموعاً 10500 بیت دارد و آخرین تجدید نظر را نظامی به سال599 در این كتاب كرده است. علاوه بر پنج گنج، نظامی سردوه­های دیگری شامل قصیده و غزل و قطعه دارد.
شعر و اندیشه­ نظامی: تأثیر شیوه­ نظامی بر شعر فارسی انكار ناپذیر است. اهمیت كار نظامی توجه­ به مضمونهای اخلاقی و اندرزی ـ به خصوص در مثنوی مخزن الاسرار كه تكیه گاه تازه­ای برای شعر فارسی ایجاد كرد.
طرز شاعری نظامی، به استواری لفظ و دقت معنی و موسیقی ممتاز كلام آراسته است. با آن كه نظامی در مخزن الاسرار به حدیقه و در نظم سایر داستانها ـ جز لیلی و مجنون ـ به شاهنامه نظر داشته اما به دلیل نوآوریهایی كه در قلمرو تركیب و معنی و ساختار داستانی دارد، هرگز نمی­توان او را وامدار شاعران پیشین دانست. او در سال 608 هـ.ق زندگی را بدرود گفت و در شهر گنجه به خاك سپرده شد.
 



  «نمونه­ شعری از مخرن الاسرار» در دبستانی و درمان دهی:

عمــر بـه خشنـودی دلها گـذار
تـا ز تـو خشنود شـــود كـردگـار
درد ستــانی كـن و درمـان دهی
تـات رسـاننـد بــه فـرمـانـدهـی
گرم شو از مهر و ز كین سردباش
چون مه و خورشید جوان مرد باش
هـر كـه بـه نیكی عمل آغـاز كـرد
نیــكـی او روی بـــدو بــاز كـــرد
گنبــد گــردنـده ز روی قیــاس
هست ­به ­نیكی و بدی­خودشناس
 



  خوآزمایی درس شانزدهم
1) چرا خاقانی را «شاعر صبح» نامیده اند؟

چون در توصیف جلوه­های طبیعت، به صبح و طلوع آفتاب علاقه­ بیشتری دارد، به گونه­ای كه كمتر قصیده یا قطعه یا غزلی است كه با اشاره به صبح و توصیف آن آغاز نشده باشد.
مثال:
آمد نفس صبح و پیامت نرسانید بوی تو نیاورد و پیامت نرسانید
 



  2) خاقانی در سبك بیان، بیشتر متأثر از كیست؟

سنایی  



  3) خاقانی و مسعودسعد، در كدام نوع ادبی سروده­های مشابه دارند؟

حبسیات  



  4) پنج گنج نظامی در چه قالبی سروده شده؟

در قالب مثنوی اما در پنج وزن گوناگون سروده شده­.  



  5) چه تفاوت عمده­ای در كار نظامی هست كه وی را از دیگر معاصران ممتاز می­كند؟

نظامی برای خود سبك و روشی جداگانه دارد و با توجه به مضمونهای اخلاقی و اندرزی تكیه گاه ­تازه­ای برای شعر فارسی ایجاد كرد و همچنین كلام او به استواری لفظ و دقت معنی و موسیقی ممتار آراسته است، مجموعه­ این عوامل وی را از دیگر معاصران ممتاز می­كند.  



  6) چه كسانی از نظامی تقلید كرده اند؟ كدام یك موفق بوده­اند؟

بسیاری از شاعران به سرودن داستانهایی همانند منظومه­های نظامی روی آوردند و بازار تقلید از نظامی روبه گرمی نهاد مانند: خواجوی كرمانی، امیر خسرو دهلوی، جامی و .... كه از این میان « خمسه­ امیر خسرو دهلوی »‌ تقریباً موفقترین آنها به شمار می­آید  


  درس هفدهم
عطار، شیخ نیشابور

فریدالدین عطار نیشابوری در حدود سال 540 هجری در كدكن، یكی از خُرای نیشابور، چشم به جهان گشود و پدر و مادرش تا پایان روزگار جوانی وی زنده بوده­اند. در آغاز به پبشه­ پدری، عطاری (دارو فروشی مشغول بود ولی در سالهای میانی دچار تحولی روحی می­شود به گونه­ای كه نیمه­ دوم حیات او بیشتر به تألیف كتب و سرودن اشعار ژرف و پرمعنا گذاشته است. او حدود سال 617 هجری در گذشت كه برخی نوشته­اند او در حمله­ خانمان سوز مغول به نیشابور شهید شد كه دلیل تاریخی و محكمی برای آن وجود ندارد.



  آثار تاریخی:
دیوان او شامل قصاید و غزلیات و بیشتر آنها عرفانی است. همچنین مثنویهایی از او باقی مانده كه می­توان به این آثار اشاره كرد:

1-منطق­الطیر: این مثنوی كه حدود 4600 بیت دارد، مهمترین و برجسته­ترین مثنوی عطار و یكی از مشهورترین مثنویهای تمثیلی فارسی است.
موضوع آن، عبارت است از داستان گروهی از مرغان كه برای یافتن سیمرغ ـ كه پادشاه آنهاست ـ به راهنمایی هدهد به راه می­افتند و در این راه از هفت مرحله­ سهمگین می­گذرد و در هر مرحله گروهی از مرغان از راه باز می­مانند و سرانجام «سی مرغ»‌ باقی مانند و چون به خود می­نگرند درمی­یابند كه آن چه بیرون از خود می­جسته اند ـ سیمرغ ـ اینك در وجود خود آنهاست. منظور عطار از "مرغان"، سالكان راه و از "سی مرغ" مردان خداجویی است كه پس از عبور از مرحله هفتگانه سلوك، سرانجام حقیقت را در وجود خویش كشف می­كنند.

2-الهی نامه: این منظومه مجموعه­ای است از قصه­های گوناگون و كوتاه كه مبتنی بر گفت و شنود پدری با پسران خود است.

3-مصیبت نامه: یكی دیگر از منظومه­های مهم عطار كه در بیان مصیبتها و گرفتاریهای روحانی سالك و مشتمل است بر حكایتهای فرعی. بسا كه هركدام خالی از فایده نیست. در این منظومه شیخ خواننده را از ورای لفظ و ظواهر امر، به حقیقت اشیا متوجه می­سازد.

4-مختار نامه: كه شامل رباعیات استوار و عمیق عارفانه و متفكرانه است.

5-تذكرة­ الاولیا: كه سرگذشت و حكایات مربوط به نودو هفت تن از اولیا و مشایخ تصوف است و در سال اواخر سده­ ششم یا اوایل سده­ هفتم هجری تألیف شده است. پیش از عطار جلابی هجویری در كتاب المحجوب و عبدالرحمن شلمی در طبقات الصوفیه چنین كاری را انجام داده­اند.
 



  مولوی، خداوندگار عشق و عرفان

مولانا جلال­الدین محمد بلخی در حدود سال 604 هجری در بلخ زاده شد. پدرش بهاءالدین ولد معروف به «‌سلطان العلما» واعظی زبان آور و صاحب نام بود كه به صوفیه گرایشی خاص داشت و از او مجموعه­ای با عنوان معارف بهاءولد در تهران به چاپ رسیده است. بعد از فوت پدر، جلال­الدین به درخواست مریدان، بر مسند تدریس و منبر وعظ بهاءولد نشست. یك سال بعد برهان­الدین محقق كه برای دیدن استاد به قونیه آمده بود، چون استاد مرده بود، فرزند او را تحت ارشاد و تربیت خویش در آورد. برهان­الدین در سال 638 هـ درگذشت در سال 642 هـ حادثه­ای شگرف در زندگی مولانا روی داد و آن دیدن شمس تبریزی بود. صحبت این درویش بی­ سر و سامان چنان انقلابی در روح مولانا پدید آورد كه درس و وعظ را كنار گذاشت و یك باره دل به همدمی وی تسلیم كرد و ساعتها و روزها با شمس در خلوت به سماع و وجد و حال می­پرداخت. تا اینكه بر اثر تهدید مریدان، شمس قونیه را ترك گفت و مولانا تا پایان عمر از دیدار با شمس نا امید نشد و بر اثر این غزلهای شورانگیز و پر ذوق و حالی سرود كه مجموع آنها به نام «‌دیوان كبیر یا كلیات شمس تبریزی» نام بردار گشته است. پس از غیبت شمس، صلاح­الدین زركوب دل وی را ربود. مولانا زركوب را نایب و خلیفه­ خویش كرد و دختر او را به عقد پسر خود، سلطان ولد، درآورد. بعد از مرگ صلاح­الدین به سال 658 هـ ، مولوی به جای او حسام­الدین چلپی را به دوستی و مصاحبت خود برگزید و همین حسام الدین است كه مولوی را به سرودن كتاب عظیم مثنوی برانگیخت تا به جای حدیقه سنایی و منطق­الطیر عطار كه در حلقه­ مریدان تدریس می­شد خود كتابی بسراید. سرانجام، مولانا در سال 672 هـ درگذشت و او را در جوار آرامگاه پدرش در محلی به نام «‌باغ سلطان» دفن كردند كه امروزه در شهر قونیه (واقع در تركیه­ كنونی) زیارتگاه صاحبدلان است.
مریدانش به او «خداوندگار» و ‌«حضرت مولانا» می­گفتند و طریقه­هایی كه او در عرفان فارسی بنیان گذاشت به همت فرزندش ـ سلطان ولد ـ استمرار و گسترش یافت و فرقه او به «مولویه» ‌مشهور شد كه هنوز هم در تركیه پیروان زیادی دارد.
 



  آثار مولوی: آثار مولوی به دو قسمت سروده­ها و نوشته­ها تقسیم می­شود:
الف) سروده ها

1- مثنوی معنوی: مهمترین و پرآوازه­ترین اثر مولوی است كه نظمش حدود ده سال طول كشید. نظم این كتاب به درخواست حسام­الدین و به منظور تدریس در حلقه­ درس مریدان به سال 660 هـ آغاز شد. هجده بیت آغاز كتاب به نی نامه مشهور است و مثنوی شامل شش دفتر و در مجموع حدود 26 هزار بیت است.

2- غزلیات شمس: كه شامل غزلهای سرشار از عاطفه و رباعیات مولوی است و به بیش از چهل هزار بیت بالغ می­شود. بیشتر این غزلها را در ایام همدمی با شمس یا در فراق او و برخی را در زمان صلا­ح­الدین، در حال وجد و سماع سروده است. چون نام شمس را به جای تخلص شعری خود در پایان بیشتر غزلها آورده این مجموعه به كلیات شمس یا دیوان كبیر مشهور شده است.
 



  ب) نوشته­ها

كه شامل آثار منثور فارسی مولاناست و به صورت تقریر است و املا، یعنی مولوی می گفته است و دیگران می­نوشته­اند:
1- فیه مافیه: كه مجموعه­ سخنانی است كه مولانا در مجالس خویش می­گفته و مریدان می­نوشته­اند.

2- مجالس سبعه: عبارت است از هفت مجلس (خطابه) كه جلال­الدین در سالهایی كه به منبر می­رفته، بیان كرده و تقریباً‌ تمام این مجالس به سالهای پیش از آشنایی مولانا با شمس مربوط می­شود.

3- مكاتیب: مجموعه­ نامه­های مولاناست كه سبك نویسندگی او را بهتر از نوشته­های دیگرش نمودار می­سازد.
در آسمان شعر و اندیشه­ مولانا: در مثنوی و اساساً‌ در شعر و اندیشه­ مولانا، تعالیم بلند اسلامی، آیات آسمانی قرآن، احادیث و روایات درخشان منسوب به پیامبر اكرم (ص) و بزرگان دین به گونه ای ممتاز و بدیع درج شده است كه در قلمروی زبان فارسی، هیچ كتابی به پای آن نمی رسد. زبان شعر مولانا زبان دل است؛ دلی بی قرار و سوخته در آتش عشق كه در غزلیّات شمس لحنی آسمانی و برتر به خود گرفته است. در غزلیّات، موسیقی كلمات بی مانند است و در عوض، در مثنوی استواری لفظ و همنشینی مفهوم و اندیشه بیشتر است. در مثنوی، انسان در مصاف با بدیها و تباهیها و نادانیها و از آن بالاتر، در مصاف با خویشتن، سر فراز و پیروز بیرون می آید و شایستگی دریافت عنوان «كامل» را به دست می آورد.
 



  «نمونه شعری» بانگِ نای:

بشنو این نی چون شكایت می كند
از جدایی­هـا حكـایـت مـی كنـد
كـــز نیستان تــا مـرا ببــریــده­انـد
در نفیـرم مـــرد و زن نــالیـده­اند
هركسی­كو دور ­ماند از اصل خویش
باز جـوید روزگـار وصـل خـــویـش
من بـه هر جمعیّـتـی نـالان شـدم
جفت ­بد­حالان و­ خوش­حالان­ شدم
هــر كسی از ظـّن خود شد یار من
و ز درون مـن نجسـت اسـرار مـن
ســرّ مــن از نـاله­ی مـن دور نیست
لیك چشم ­و گوش را آن­ نور نیست...
 



  خودآزمایی درس هفدهم
1)جایگاه عطار را در ادب ایران چگونه ارزیابی می­كنید؟

عطار از شاعران بزرگ و معتدل ادب فارسی است كه خود به درجه والایی از معرفت دست یافته است. او موفق شد آن چه را كه سنایی از سرمایه­های عرفانی وارد شعر فارسی كرده بود با برجستگی خاص، به كمال نسبی خود نزدیك كند و راه را برای رسیدن شعر عرفانی به قلعه كمال در مثنوی معنوی و غزلیات شمس هموار سازد.  



  2) سبك بیان عطار در منطق­الطیر چگونه است؟ این اثر از كدام نوع به شمار می­رود؟

سبك بیان او «‌تمثیلی و رمزی » ‌است كه برای نشان دادن مراحل سیر و سلوك و دشواریهای آن به كار رفته است. از نوع ادبیات «‌تعلیمی» ‌است.  



  3)موضوع مكاتیب مولوی چیست؟

مكاتیب مجموعه­ نامه­های مولوی و به انشای خود اوست  



  4)جایگاه و شأن مولوی را در میان شعرای ایران چگونه ارزیابی می­كنید؟

مولانا خوش نامترین و مردمی­ترین شاعر زمانه­ خویش و حتی سرتاسر ادبیات فارسی است. او شاعری است كه مضامین عارفانه را در دو اثر ماندگار خود، «‌مثنوی و غزلیات شمس»‌ به اوج خود رسانید.  



  بخش دهم:
عصر سعدی
درآمدی بر عصر سعدی، در اوج و اعتدال

در این دوره، گسترش زبان فارسی در بیرون از مرزهای جغرافیایی ایران به اوج خود رسیده و علاوه بر اقلیم فارسی مراكز دیگری نظیر قونیه و دهلی هم در بیرون مرزهای جغرافیایی پیدا شد. عصر سعدی روزگار كسادی نسبی بازار قصیده و رونق و اعتبار غزل است. در شعر این عصر، دیگر نه از آن خشكی زبان شعر آغازین خراسان در عصر فردوسی و ناصر خسرو، خبری هست و نه از آن تكلفها و واژه­پردازیها و لفظ بازیهای تازی مآبانه­ عصر انوری نشان چندانی بر جای مانده است.
خرد عصر سعدی در خدمت تجربیات زندگی و دستاوردهای اخلاقی و عاطفی آن روزگار قرار دارد. بخشی از آن معرف شناخت جامعه و محیط بیرون است و بخشی هم متوجه درون آدمی و بازشناسی ابعاد احساس و عاطفه­ شاعر. در شعر و ادب این دوره، سعدی در اوج عظمت و اعتدال است و هركس غیر از او در حضیض.
 


  درس هجدهم
سعدی، فرمانروای ملكِ سخن

نام او مصلح، لقبش مشرف­الدین و عنوان شعری­اش،« سعدی» است كه در حوالی سال 606 هجری قبل از حمله­ مغول در خانواده­ای كه پدران او به تعبیر خودش «همه عالمان دین بودند» در شیراز دیده به جهان گشود. به اعتبار استادی مسلم و در شعر و نثر، این شاعر نویسنده را فرمانروای قلم و سخن فارسی نامیده­ایم . او آموزشهای مقدماتی را در زادگاه خود ـ شیراز ـ فراگرفت و در حدود سال620 برای اتمام تحصیلات، راه بغداد را در پیش گرفت. اما ناگهان انگیزه­ دانش اندوزی در او به هوای جهانگردی بدل شد و از بغداد، راه دیگر بلاد عربی را در پیش گرفت.
او علاوه بر سرزمینهای عربی، به روم و شرق عالم نیز رفته است، اما هیچ جا قرار نیافت و بعد از سی و پنچ سال خانه به دوشی در حالی كه نزدیك به پنجاه سال داشت به شیراز بازگشت. در این ایام اتابك ابوبكر، پسر سعد زنگی بر شیراز حكومت می­كرد و اتابكان با سیاست و چاره اندیشی توانسته بودند سرزمین فارس را از آتش هجوم ویرانگر تاتار در امان نگه دارند و از آن برای شاعران و صاحب قلمان یك جزیره ثبات بسازند.



  آثار سعدی:

1- بوستان یا سعدی نامه: اولین اثر مدون اوست كه كار سرودن آن به سال 655 تمام شده است. موضوع آن، اخلاق و تربیت و سیاست و اجتماعیات است در ده باب: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذكر، تربیت، شكر، ‌توبه، مناجات و ختم كتاب.
حدود چهارهزار بیت دارد و به نام اتابك ابوبكربن سعد زنگی است .

2- گلستان: شاهكار نویسندگی و بلاغت فارسی است كه در سال 656 تألیف یافته است و معرفی آن در ذیل آثار عصر ابوالمعالی آمده است.

3- قصاید عربی:‌ كه حدود هفتصد بیت است و شامل موضوعات غنایی و مدح و اندرز و مرثیه است.

4- قصاید فارسی: در ستایش پروردگار و مدح و اندرز بزرگان و پادشاهان معاصر وی می باشد.

5- مراثی: شامل چند قصیده­ بلند در رثای مستعصم بالله ـ آخرین خلیفه­ عباسی ـ و نیز چكامه­هایی در رثای چند تن از اتابكان فارسی و رجال و وزرای آن عهد است.

6- ملمعّات و مثلثات و ترجیعات: ترجیع بندهای مفصل و معروف وی با مطلعهای:

ای سرو بلند قامت دوست
وه وه كه شمایلت چه نیكوست

بنشینم و صبر پیش گیــرم
دنبـالــه­ی كـار خـویـش گیــرم

بسیار لطیف و دلپذیر و ممتاز است.

7- غزلیات: كه شامل چهار بخش است: طیبات، بدایع، خواتیم و غزلیات قدیم.

8- مجالس پنج­گانه: به نثر كه در بردارنده­ خطابه­ها و سخنرانیهای سعدی است و موضوع آن ارشاد و نصیحت است.

9- نصیحة­الملوك: در پند و اخلاق و چندین رساله­ دیگر به نثر در موضوعات گوناگون.

10- صاحبیه: مجموعه­ چند قطعه­ فارسی و عربی است كه بیشتر آنها در ستایش شمس الدین صاحب دیوان جوینی است و به همین دلیل آن را «صاحبیه» نامیده است. مجموعه­ این آثار كلیات سعدی نامیده می­شود.
دنیای شعر و فكر سعدی: در كلیات سعدی همه چیز در جای خود قرار دارد. اگر دنیای واقعی و ملموس آدمیان را با همه­ شیرینیها و تلخیهایش در گلستان می­بینی، در كنار آن دنیای پاك و خواستنی و سراسر آرمانی بوستان هم هست كه همگان یك سره در آن به مراد می­رسند.
در كلیات سعدی، اوج و ابتذال دنیای آدمیان هر یك در جایگاه خویش انعكاس یافته است. تقریباً همه­ قالب­های شعری و تمام موضوعات و مضامین شعری آن روزگار – از مدح و وصف و زهد و تحقیق و عشق و عرفان گرفته تا اجتماعیات و اخلاقیات و حماسه و رثا و حتی هجو و هزل ـ را در كلیات سعدی می­بینیم؛ در یك كلام هر كسی با هر سن و ذوق و سلیقه­ای از سیر در این گل گشت پر صفای هنر و اندیشه­ فارسی، سیراب و دست پر و خشنود باز می گردد.
 



  «نمونه­ شعری از قصاید»‌ سیرت و صورت:

پـس بگردیـــد و بگــردد روزگـــار
دل به دنیـا درنبنـدد هـوشیــار
ای­ كه­ دستت­ می­رسد كاری­ بكن
پیش از آن كز تو نیاید هیچ كار
ایــن كه در شهنامــه­ها آورده­انـد
رستم و رویینـه تـن اسفنـدیـار
تــا بداننــد ایـن خـداونـدان مُلـك
كز بسی­ خلق است ­دنیا یادگار
نـام نیـكو گـر بمـانـد ز آدمـــــی
بِهْ كزو ماند سرای زرنگار .......
 



  امیر خسرو، طوطی زبان آور هند:

امیر خسرو دهلوی در سال 651 هـ.ق در شهر دهلی دیده به جهان گشود. در كودكی پدرش را از دست داد و در دوره­ جوانی به خدمت نظام­الدین اولیا، عارف پرآوازه­ دهلی پیوست و به سیر و سلوك عرفانی پرداخت. او در سال 683 اسیر گشت و دو سال در بلخ زندانی بود. پس از آزادی به هند آمد و در آنجا به مدح جلال­الدین خلجی ـ حاكم دهلی ـ پرداخت و به «امیر خسرو» معروف گشت، سرانجام او به سال 725 هـ.ق در گذشت و در كنار آرامگاه، شیخ نظام­الدین اولیا به خاك سپرده شد.
آثار و اشعار: امیر خسرو تنها شاعر نبود، نویسنده و مورخ هم بود. او در نثر مهارتی تمام داشت و این چیرگی را در كتاب منثور، اعجاز خسروی، به خوبی نشان داده است. او به زبان هندی و فارسی و عربی شعر می­گفت، آثار منظوم وی به فارسی به شرح زیر است:
1- دیوان: شامل پنج بخش مجزاست و هر بخش آن به اشعار دوره­ای از حیات شاعری وی تعلق دارد.

2- خمسه: به تقلید از پنج گنج نظامی سروده شده و شامل پنج كتاب زیر است:
الف) مطلع الانوار، بر وزن و شیوه­ مخزن الاسرار.
ب ) شیرین و خسرو، بر شیوه­ خسرو و شیرین.
پ) مجنون و لیلی، در برابر لیلی و مجنون.
ت) آیینه اسكندری، به جای اسكندر نامه.
ث) هشت بهشت، به تقلید از هفت پیكر.

3- مثنوی خصرخان و دَوَلرانی: موضوع آن، ماجرای عشقهای خضرخان، پسر علاء­الدین بادَوَلرانی و دختر امیر گجر است.
 



  فكر و شعر امیر خسرو:

او در شاعری به شیوه­ پیشینیان بسیار نظر داشت و در مقدمه­ دیوانش اعتراف كرده كه در شعر استاد و صاحب ابتكار نیست اما بیانش نیرومند و طبیعی و استادانه است و همین امتیاز كافی است كه او را از بزرگترین و تواناترین شاعران شبه قاره بدانیم.  



  خودآزمایی درس هیجدهم:
1) چرا سعدی را فرمانروای ملك سخن می­دانیم؟

به اعتبار استادی مسلم او در شعر و نثر و خلق آثاری شگرف مانند گلستان و بوستان این شاعر و نویسنده را فرمانروای ملك سخن می­دانیم.  



  2) در مورد تخلص سعدی چه می­دانید؟

بنا بر قول مشهور باید از نام سعدبن ابی بكر، اتابك سلغُری، زمان خود گرفته باشد یا به علت انتساب اجدادش به قبیله­ بنی سعد. از قبایل مشهور عصر پیامبر، این نام در واقع نام خانوادگی او بوده است.  



  3) امیر خسرو دهلوی بیشتر از كدام شاعر متأثر است؟

نظامی  



  4) آثار امیر خسرو دهلوی را معرفی كنید. درباره ابتكار یا اقتباس و تقلید وی بحث كنید:

آثار او شامل: 1- دیوان 2- خمسه كه شامل پنج كتاب: مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون و لیلی، آیینه­ اسكندری، هشت بهشت است 3- مثنوی خضرخان و دَوَلرانی. عموماً‌ او شاعر مبتكری نیست و در شعر به شیوه­ پیشینیان نظر داشت و در خمسه از نظامی تقلید كرده و میزان ابتكار او در داستانها از حد همان نامهایی كه برای كتابهایش برگزیده، فراتر نمی­رود.  




نوشته شده توسط:asal roohi

ویرایش:--

What makes you grow taller during puberty?
یکشنبه 15 مرداد 1396 02:07 ب.ظ
Its such as you read my mind! You seem to understand so much about this, such
as you wrote the e-book in it or something. I feel that you just can do with a few % to drive the message house a little bit, however instead of that,
this is fantastic blog. A fantastic read. I will certainly be back.
plaza.rakuten.co.jp
یکشنبه 15 مرداد 1396 07:46 ق.ظ
This is my first time visit at here and i am genuinely
pleassant to read all at one place.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آرشیو

آخرین پستها

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جستجو