تبلیغات
red love - گوهره عشق
red love

مدیر وبلاگ : asal roohi

گوهره عشق

جمعه 23 بهمن 1388  ساعت: 03:54 ب.ظ

نظرات() 

  درس پانزدهم : پیدا و پنهان

«غزل» همواره یكی از قالب های رایج در ادب غنایی ایران بوده است. فخرالدین عراقی (610-688 ه‍ ق) از شاعران بلند آوازه ی قرن هفتم، با غزل های گرم و دلپذیر خود بر كمال وغنای «ادب غنایی» افزوده است. درون مایه ی غزلیات وی را اغلب عشق و عرفا تشكیل می دهد.

بیت اول :
چه خوشایند است آن رنج و مصیبتی كه سبب توجه بیشتر توبه بنده است شود و بنده را به تو نزدیكتر كند. چه دلپذیر است. هنگامی كه زندگی به خاطر تو و رسیدن به تو باشد.

بیت دوم :
چه خوش است حال آنكه همواره تو را در نظر دارد. خوشا به حال آن كسی كه خداوند دلش را تسخیر كرده و مطیع امر اوست.

بیت سوم :
چقدر با ارزش است آن جان دلی كه تنها به خدا توجه دارد.

بیت چهارم :
تنها آن كسی از شادی حقیقی و سعادت واقعی برخوردار است كه تو او را دوست داشته باشی.

بیت پنجم :
چه حال خوشی دارد و آن دلی كه تنها به تو امید دارد.

بیت ششم :
خدایا آن دلی كه تو در آن میهمانی همیشه شادمان است.

بیت هفتم :
خدایا گل و گلزار در نظر كسی واقعاً زیبا است كه تو صفای زندگی و مایه ی آرامش و شادی او شده باشی.

بیت هشتم :
آن كسی كه تو حافظ و حامی او باشی، هرگز غیر از تو هراسی ندارد.

بیت نهم :
خدایا، عراقی به این امید كه به او توجه و عنایت بیشتری كنی همیشه خواهان رنج و مصیبت است.



  الفت موج :

میرزا ابوطالب حكیم معروف به حكیم كاشانی (1061-990 ه‍ ق) از شعرای مشهور سبك اصفهانی یا هندی است. ابداع معنای و تخیل رنگین به غزل او لطف خاصی بخشیده است. حكیم را به سبب ابداع معانی دل نشین «خلاق المعانی ثانی» لقب داده اند. شعر الفت موج نمونه ای از غزلیات غنایی او به سبك هندی است. در این شعر، شاعران از طوفان درون خود و نیازش به معشوق و ناتوانی در برابر او سخن می گوید.
بیت اول :
نه تنها آن نوگل خندان از من دوری می كند بلكه آنان كه به او توجهی ندارند نیز ازمن فاصله می گیرند.

بیت دوم :
رابطه او با من، مانند رابطه ی موج و ساحل است. موج در كنار ساحل است اما گریزان از او .

بیت سوم :
اعتراف می كنم كه همچون نور، تهیدست و ناتوان و ضعیفم اما در خودم این اندازه وفاداری و عشق می بینم كه اگر پادشاهی و ثروت حضرت سلیمان را هم داشتم آن را فدای محبوبم می كردم.

بیت چهارم :
با سخن گفتن با سكوت، با یك لبخند و با یك نگاه به آسانی دل از دست می دهم.

بیت پنجم :
مانند آن قمری كه پر و بال هایش ریخته است و توان پرواز ندارد من نیز پناهی جز تو ندارم .محبوب من تا به كی از من دوری می كنی؟

بیت ششم :
حكیم، از ابر دیدگانت این همه باران اشك نریز زیرا حتی طوفان اشك تو هم نخواهد توانست غبار اندوه را بنشاند.
 



  خودآزمایی الفت موج :
1 – آخرین بیت غزل عراقی را با این دو بیت باباطاهر مقایسه كنید و تحلیل خود را از این مقایسه بنویسید.
یكی درد و یكی درمان پسندد / یك وصل و یكی هجران پسندد
من از درمان و درد و وصل و هجران / پسندم آنچه را جانان پسندد

عارفان خداوند را خیرمطلق می دانند، ازاین رو هرگز از جمعیت ها نمی نالند بلكه آن را وسیله ی تقرب می دانند و در هر حال به خداوند توكل دارند. عراقی در پایان مناجات خود با چنین بینشی، از خداوند رنج و بلای دائم و پیاپی را طلب می كند. باباطاهر هم همین بینش را دارد با این تفاوت كه او از مرحله ی طلب فراتر رفته و به مقام «رضا» رسیده یعنی قلباً به هر آن چه خداوند اراده كند راضی است آن را دوست دارد و از اینكه در برابر چنین خدای مهربانی خواسته ای داشته باشد، پرهیز دارد.  



  2 – آیه «و مَن یتَوكّلْ علی الله فَهوَ حسبُهُ» با كدام بیت درس ارتباط معنایی دارد؟

چه باك آید ز كس آن را كه او را نگهدار و نگهبانش تو باشی  



  3 – یك نمونه ایهام در بیت نخست غزل «الفت موج» پیدا كنید.

مصراع دوم دو معنی را به ذهن می آورد.
الف : خار دامن مرا می كشد
ب : خار هم از من دوری می كند
 



  4 – تغییر دادن جای تكیه در كدام كلمه ی بیت زیر، باعث تغییر معنا می شود؟
قمری ریخته بالم ، به پناه كه روم / تا به كجا سركشی از سرو خرامان از من

سركشی سه هجا دارد، سر ، كِ ، شی ، اگر تكیه روی هجای اول باشد، می شود سر را می كشی . اگر تكیه روی هجای سوم یعنی «ش» باشد، می شود سركشی كردن ، سركشی بودن.  



  5 – یك تشبیه نهفته در بیت پایانی درس الفت موج را پیدا كنید.

دیده به ابر مانند شده، شدت بارش اشك به باران همراه با طوفان، دل هم به فضایی كه غبار غم آن را كاملاً پوشانده است.  

  


  فصل ششم – ادبیات انقلاب اسلامی - درآمدی بر ادبیات انقلاب اسلامی «شعر»
درس شانزدهم : از درد سخن گفتن



فصل ششم – ادبیات انقلاب اسلامی
درآمدی بر ادبیات انقلاب اسلامی «شعر»
انقلاب اسلامی مانند هر رویدادی بزرگ دیگری،در فضای فرهنگی و سیاسی جامعه ایران دگرگونیها ایجاد كرد. از این رهگذر، ادبیات هم چون دیگر پدیده ها تحت تأثیر قرار گرفت. درون مایه ی سروده ها، نوشته ها و داستانهایی كه از سال 57 تاكنون از فرهنگ انقلاب اثر پذیرفته و آفریده شده اند، مسائل زیر است:
1 – ستایش آزادی و آزادگی، جهاد، هجرت ، شهادت و پاكبازی
2 – محكوم كردن استبداد و بیداد، زر پرستی، اشرافیت،‌روحیه ی دنیا زدگی و ثروت اندوزی
3 – مردم ستایی به ویژه مردم محروم و فداكار ایران
4 – طرح اسوه های تاریخی به ویژه تاریخ اسلام مانند ابوذر، سلمان و ... وچهره های مبارز و متفكر معاصر به ویژه حضرت امام خمینی، شهید مطهری ....
5 – بهره گیری از اساطیر، نمادها و شخصیت های حماسی شاهنامه و تاریخ ایران و تلفیق آنها با چهره های بزرگ و نمادهای تاریخ اسلام
6 – حضور گسترده فرهنگ اسلامی (آیات ، روایات ، مضامین دینی ) در آثار ادبی بخصوص طرح فرهنگ عاشورا و فرهنگ انتظار (موعود)
7 – امیدواری و ترسیم افق های پیروزی بر خلاف ادبیات یأس زده ی قبل از انقلاب شعر انقلاب اسلامی چه در سال های آغازین انقلاب، چه در دوران هشت سال دفاع مقدس و چه پس از آن، مسیر رو به رشدی را طی كرده و آثار موفق و ماندگاری را رقم زده است.
شاعران انقلاب از حوادث جهانی نیز غافل نبوده اند و در میان آثار آنان، سروده هایی كه ترسیم كننده ی رنج ها، در به دری ها و مظلومیت مردم فلسطین ، لبنان، بوسنی، افغانستان و دیگر ملت های مبارز و مسلمان است، فراوان به چشم می خورد. شاعران عصر انقلاب اسلامی هم در قالب های سنتی به ویژه غزل، رباعی و دو بیتی و هم در قالب های نو مانند نیمایی و سپید طبع آزمایی كرده اند.
تحلیل و بررسی شعر انقلاب طی دو دهه گذشته، ضمن اینكه تصویری از تحولات فرهنگی و فكری جامعه بدست می دهد، آیینه ای است كه در آن می توان دغدغه ها، حساسیت ها و رویكرد شاعران این دوره را به خوبی و روشنی بررسی و مطالعه كرد.



 

درس شانزدهم :

مرداد اوستا (محمدرضا رحمانی متولد 1308 بروجرد) و در گذشته به سال 1370 در تهران، از شاعران قصیده سرای معاصر است. وسعت آگاهی، شناخت عمیق و گسترده ای از ادبیات، ذوق و قریحه ی سرشار و بیان توانمند شاعرانه، از او چهره ای ممتاز ساخته است. اوستا در قصیده طرحی نو درانداخت و زبان خشن آن را به زبان لطیف و نرم غزل نزدیك كرد. غزل های او نیز لطیف و تازه بر جاذبه است. اوستا شاعری متعهد و دردآشناست كه شعر خود را پیش از انقلاب و پس از آن، در خدمت ایمان و اعتقاد خویش قرار داده است. نخستین مجموعه شعر اوستا «از كاروان رفته» است. از دیگر مجموعه های او پالیزبان و راما را می توان نام برد. غزل از «درد سخن گفتن » از مجموعه راما است.  



  سؤالات از متن درس :
1 – باتوجه به بیت زیر به پرسش پاسخ دهید:
باز آی كه چون برگ خزانم رخ زدری است / با یاد تو دمساز دل من، دم سردی است
الف - در مصراع اول یك كنایه بیابید و مفهوم آن را بنویسید:

«زرد رخ بودن» كنایه از اندوه و پژمردگی است.  



  ب – آرایه های بیت را معرفی كنید.

در مصراع اول، شاعر چهره ی خود را به برگ خزان دیده تشبیه كرده است.
در مصراع دوم ، آرایه ی تشبیه و تشخیص دیده می شود زیرا دم سرد (آه) مؤمن و دمساز دل تصور شده است.
با پنج بار تكرار صامت «د» در مصراع دوم، واج آرایی دیده می شود.
واژه های قافیه (زردی و سردی) جناس اند.
 



  2 – باتوجه به بیت زیر به پرسشها پاسخ دهید .
از راهروان سفر عشق در این دشت / گلگونه سرشكی است اگر راه نوردی است
الف – واژه های بارز مراعات نظیر كدامند؟ (3 واژه)

راهروان (راه نورد) ، سفر ، دشت  



  ب – سرشك گلگون به چه چیزی مانند شده است؟

گونه به دشت مانند شده است و سرشك گلگون به راه نورد  



  ج – معنی «سرشك» چیست؟

اشك  



  3 – با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید.
غمخوار به جز درد و وفادار به جز درد
جز درد كه ندانست كه این مرد چه مردی است؟
از درد سخن گفتن و از درد شنیدن (نوشتن)
با مردم بی درد ندانی كه چه دردی است
الف – مصراع دوم بیت اول تشخیص دارد؟ چرا؟

زیرا صفات انسانی (دانایی و آگاهی)، به درد نسبت داده شده است
(تنها ، درد می دانست كه ...)
 



  ب – تفاوت نوع دستوری «كه» در بیت اول چیست؟

نوع «كه» به ترتیب ضمیر پرسشی و حرف ربط است.  



  ج – آیا بیت اول پرسشی عادی است؟

خیر پرسشی انكاری است، تنها درد بود كه دانست  



  د – آرایه ی مشترك هر دو بیت را معرفی كنید

آرایه ی تكرار، واژه «درد در بیت اول سه بار و در بیت دوم چهار بار آمده است. واژه «جز» در بیت اول سه بار بكار رفته.  



  ذ - واژه های جناس در بیت اول كدامند؟

درد و مرد  



  4 – با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید :
زمین لاله ی بشكفته ی در دامن صحرا / هر لاله نشان قدم راه نوردی است
یا خون شهیدی است كه جو شد ز دل خاك / هر جا كه در آغوش صبا غنچه وردی است
الف – معنی «ورد » چیست؟

گل سرخ

ب – شاعر حقیقت گل سرخ را چه می داند؟
گل سرخ در حقیقت جوشش خون شهید است.

ج – در كدام تركیب اضافی آرایه ی تشخیص دیده می شود؟
آغوش صبا

د : اجزای بیت دوم را مرتب كنید :
هر جا كه غنچه وردی – در آغوش صبا – ست – خون شهیدی است – كه – از دل خاك جو شد.
 



  راز رشید :

سید حسن حسینی ( متولد 1335) :‌از شاعران انقلاب اسلامی است. او نخستین مجموعه ی شعر خود را با نام «هم صدا با حلق اسماعیل» در سال 1363 به چاپ رساند.
«حمام روح» (ترجمه) ، «براده ها» و «بیدل ، سپهری و سبك هندی» از دیگر آثار اوست. دفتر شعر «گنجشك و جبرئیل» مجموعه ی سروده های عاشورایی حسینی در قالب شعر سپید است. سروده ی راز رشید از همین دفتر و در توصیف سردار رشید كربلا، ساقی تشنه كامان، الگوی جوان ورودی و پاك بازی، ابوالفضل العباس است.
 



  راز رشید، خودآزمایی :
1 – تكرار همیشه ناروا نیست و گاه بر زیبایی و تأثیر سخن می افزاید. این ویژگی در كدام ابیات شعر اوستا بیشتر دیده می شود؟

ابیات 5و6

2 – درباره «ایهام» لطیفی كه در بیت هفتم شعر «از درد سخن گفتن» وجود دارد. توضیح دهید.
در مصراع دوم بیت هفتم (با این همه دور از تو مرا چهره زردی است) «دور از تو» دو معنی را به ذهن می آورد:
معنی اول یك جمله دعائی است :
خدا نكند تو هم مثل من زرد چهره و پژمرده حال باشی.
معنی دوم ، رنج «دوری و هجران از تو» ست كه چهره ی مرا اینگونه زرد كرده است. این معنا با نخستین مصراع غزل متناسب است.
باز آی كه چو برگ خزانم رخ زردی است.

3 – بیت زیر از حافظ با كدام بیت غزل «از درد سخن گفتن» ارتباط معنایی دارد؟
با صبا در چمن لاله سحر می گفتم / كه شهیدان كه اند این همه گلگون كفنان؟

با بیت های 8 و 9 متناسب است.

4 – در كلمه ی «محكم» در شعر «راز رشید» چه ایهامی دیده می شود؟
یكی از معانی محكم «صفت آیاتی از قرآن است كه معنای آنها روشن و صریح است و به تأویل و تفسیر نیاز ندارد كه در این معنی با «چون آیه های جهاد» متناسب است .
معنای دیگر«محكم» استوار و پابرجاست كه در این معنی با پیمان تناسب دارد.

5 – مقصود شاعر از «و ساعتی بعد / در باران متواتر پولاد / بریده بریده / افشا شده ی » چیست؟
شهادت حضرت عباس (علیه السلام) در حالی دوستان او را از بدن جدا كرده بودند.

6 – دو شبكه ی «مراعات نظیر» در آغاز و پایان شعر «راز رشید» بیابید.
«ماه آسمان و نور» و «كنار و كوه كمر» بارزترین شبكه ی مراعات نظیر آغاز و پایان شعرند.
 

    

 

  درس هفدهم : گل های چیده

زنده یاد غلامرضا قدسی از شاعران غزلسرای انقلاب اسلامی است كه با زبانی گرم وقایع و حوادثی را كه طلیعه ی انقلاب اند وصف و ضبط كرده است. از جمله شعرهای زیبا و پر شور او غزلی است كه پیش از انقلاب اسلامی و پس از شنیدن خبر تیرباران شدن چند انقلابی مسلمان، در زندان به یاد آن یاد شهید می سراید. او در این سروده ی دل نشین «گل های چیده» كه با تضمین بینی لطیف از صائب به پایان می رسد وقوع انقلاب اسلامی را پیش بینی كرده است.
مشفق كاشانی (عباس كی منش) متولد 1304 از غزل سرایان انقلاب اسلامی است. از آثار او می توان به مجموعه شعرهای صلای غم، مثنوی شباهنگ «در شراب آفتاب» ، «آذرخش» اشاره كرد. غزل مشفق سرشار از تصویرهای تازه است كه با زبانی روان و مؤثر بیان می شود.



  سایه خورشید :
1 – با توجه به ابیات زیر به پرسش پاسخ دهید:
بر این كبود غریبانه زیستم چون ابر / تمام هستی خود را گریستم چون ابر
ز ایام دهر فرو ریختم ستاره به خاك / كه من به سایه ی خورشید زیستم چون ابر
زمین، سترون و در وی نشان رویش نیست / فراز ریگ روان چند ایستم چون ابر
حریر باورم از شعله ی ندامت سوخت / كه بر كویر عطشناك، نیستم چون ابر
الف – آرایه ی بارز بیت اول را معرفی كنید :

در این لیست و سایر ادبیات شاعر خود را به ابر تشبیه كرده است.  



  ب – منظور از «بام دهر» چیست؟

آسمان است ، بام دهر در اصطلاح آرایه ی استعاره مکنیه است.  



  پ - معنی «سترون» چیست؟

نازا ، عقیم  



  ت – آیا مصراع «فراز ریگ روان چند ایستم چون ابر» پرسش عادی است ؟

خیر، پرسش انكاری است.  



  ث - مرجع ضمیر« وی»‌در بیت سوم چیست؟

زمین  



  د - در مصراع اول بیت چهارم ، آرایه ی تشبیه را معرفی كنید.

با ور و عقیده ، به حریر مانند شده و احساس ندامت و پشیمانی به شعله ی سوزان  



  ذ – منظور از «كویر عطشناك» چیست؟

جامعه است كه نیاز به آگاهی دارد.  



  2- با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید:
نه سر به بالش رامش، نه پای بر پایاب / عقاب آه بر آئینه، چیستم چون ابر
مرا به بود و نبود جهان چه كار، كه داد / به باد فتنه همه هست و نیستم چون ابر
مگر بشویم از این دل ، غبار هستی را / بر آستان تو عمری گریستم چون ابر
الف – معنی واژه های «رامش» و «پایاب» چیست؟

رامش : آسودگی
پایاب : ته دریا و رود و حوض و جز آن
 



  ب – مفهوم كنایی «سر با بالش نهادن» و «پای برپایاب داشتن» چیست؟

مفهوم كنایی هردو، از آرامش و آسودگی برخوردار بودن است.  



  پ – كدام واژه ها در بیت اول مراعات نظیر آشكارتری دارند؟

سر و پا ، عقاب و ابر  



  ت – در بیت دوم چه فعلی حذف شده، نوع «را» چیست؟

فعل «است» ، محذوف است و نوع «را» رأی مالكیت است.
مرا به بود و نبود جهان چه كار (است) --> من به بود و نبود جهان كاری ندارم
 



  ث – آیا مصراع اول بیت دوم پرسشی عادی است ؟

خیر پرسش انكاری است.  



  د – تضاد را در بیت دوم توضیح دهید.

«بود و نبود» ، «هست و نیست»  



  ذ – فتنه ها و حوادث زندگی به چه چیز تشبیه شده؟ مشبه به با كدام واژه تناسب معنایی دارد؟

فتنه ها و حوادث زندگی به باد تشبیه شده است. باد و طوفان با ابر تناسب و ارتباط دارد.

ر : آیا در آخرین مصراع آرایه ی اغراق ، وجود دارد؟ آرایه های تشخیص ، جناس چطور؟
آری، در تعبیر «عمری گریستم» مانند بیت اول ( تمام هستی خود را گریستم) . آرایه اغراق دیده می شود. آرایه ی تشخیص نیز دارد زیرا از «گریه ی ابر» باد شده است. «بر و ابر» جناس به حسبا می آیند اگر چه موسیقی لفظی آن خیلی محسوس نیست.

خودآزمایی درس 17 :

1 – در سفر «گل های چیده» چرا شاعر گل هایی را كه برای تماشای شهید آورده اند، رنگ پریده توصیف می كند؟

پریدگی رنگ گل ها در نگاه شاعر، نشانه ی اندوه حسرت بار آنهاست و شاعر با آن تعبیر به برتری خون شهدا اشاره می كند.

2 – بیت زیر كدام آیه ی قرآنی را تداعی می كند؟
از پی هر شكست پیروزی است / از دل شب سپیده می آید

انّ معَ العُسْر یُسْرا

3 – در كدام بیت شعر «سایه ی خورشید» شاعر از اینكه چون ابر باشد، ناراحت و گریزان است ؟
بیت سوم : زمین سترون و ...

4 – نهاد فعل «داد» را در بیت ششم شعر «سایه ی خورشید» مشخص كنید.
«جهان» نهاد فعل «داد» است كه به قرینه لفظی جمله ی قبل حذف شده است.
 




نوشته شده توسط:asal roohi

ویرایش:--

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آرشیو

آخرین پستها

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جستجو