تبلیغات
red love - گوهره عشق
red love

مدیر وبلاگ : asal roohi

گوهره عشق

جمعه 23 بهمن 1388  ساعت: 06:38 ب.ظ

نظرات() 



  درس بیست و سوم : جمال جان فزای روی جانان
فصل نهم : ادبیات تمثیلی - درآمدی بر ادبیات تمثیلی و نمادین



درس بیست و سوم : جمال جان فزای روی جانان
منظومه «گلشن راز» یكی از مشهورترین آثاری است كه رموز و اصطلاحات عرفان در آن بیان و تفسیر شده است. شیخ محمود شبستری ، سراینده ی این منظومه در 933 بیت به هفده سؤال منظوم شخص به نام امیرسیدحسین حسینی هروی پاسخ می گوید ، شیخ محمود شبستری (720- 687 ه‍ ق ) ابیات این منظومه را فی المجلس و پس از شنیدن هر بیت از هدفه بیت به اشارت بهاء الدین یعقوب تبریزی سروده و این ، گواه قدرت شگفت شاعرانه و تسلط و پختگی او در عرصه ی عرفان است.از شیخ محمود شبستری علاوه بر گلشن راز كه بر آن شروح بسیار نوشته اند‌: اثر منظوم دیگری به نام سعادت نامه و دو اثر منشور به نام حق الیقین و مرآت المحققین به جا مانده است. در ابیات برگزیده كه می خوانید : شیخ شبستری مسئله وحدت وجود را مطرح می كند. هستی آیینه حق نماست و ذرات و اجزای عالم جلوه گاه جمال محبوب . حركت همه ی پدیده ها به سوی او و (حق) آغاز و انجام و مبدأ و مقصد همه ی پویش ها و تكاپوهاست.



  جمال جان فزای روی جانان : معانی ابیات

بیت 1 :
اگر در این صل كه هستی مطلق، حق است ، تأمل و تدبر كنی ، خواهی دانست كه همه چیز یكی است و این حق است كه به صورتهای مختلف ظاهر می گردد. بیننده ، چشم و آنچه دیده می شود ، همه یكی هستند و آن یكی اوست كه به صورت های مختلف جلوه كرده است.

بیت 2 :
این حدیث قدسی كه بنده با من است كه می بیند، با من است كه می شنود و ... بیانگر همین معنی است كه دیده و بیننده حقیقت، اوست زیرا او اجزای بنده ی مؤمن خود را منسوب به خود دانسته است.

بیت 3 :
سراسر هستی را مانند آئینه ای تصور كن كه در آن هر ذره ای از ذرات عالم به روشنی صد آفتاب ، جمال یاد را منعكس می كند.

بیت 4 :
اگر بتوانی دل یك قطره را بشكافی و او را از قید خودی و محدودیت برهانی، خواهی دید كه عظمت و قابلیت دریاها را در خود نهفته دارد.

بیت 5 :
اگر به هر ذره ای از خاك عمیقاً بیندیشی درمی یابی كه قابلیت پرورش هزاران انسان را دارد. مقصود این است كه هر جزئی از خاك استعداد آن را دارد كه در قالب انسان درآید و كمالات حق را در خود جلوه گر سازد.

بیت 6 :
همه موجودات در اندازه ها و تعنیّات متفاوتند، اما در اصل وجود، یكی هستند، همانگونه كه قطره در اصل دریاست و دریا جز قطره نیست»

بیت 7 :
قابلیت یك دانه با توده ی عظیم خرمن ها یكسان است. یك دانه به ظاهر ناچیز ارزن نیز شگفتی ها و قابلیت های عظیم دارد.

بیت 8 :
حتی دو بال به ظاهر حقیر پشه هم جان نهاده شده، در نقطه ی كوچك چشم آسمان هم با آن عظمت جای می گیرد.

بیت 9 :
نقطه خون سیاهی كه در دل است گر چه بسیار كوچك و ناچیز است اما خداوند چنانكه به پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرموده در همان مكان كوچك دل مؤمن حاضر است و این نقطه ی كوچك محل ظهور عظمت و كبریایی حق است.

بیت 10 :
همه چیز به این دل وابسته است. این دل است كه حالاتش دگرگون می شود، گاهی شیطانی می شود و گاه فرشته ای.

بیت 11 :
حقیقت عالم یك چیز است اگر چه جلوه ها و مظاهر مختلف دارد و اشاره دارد به اینكه شیطان هم فرشته بوده است.

بیت 12 :
ارتباط پدیده های هستی با یكدیگر چنان است كه اگر پدیده ای به ظاهر ناچیزی را از مجموعه ی پدیده ها برداریم نظام هستی صدمه خواهد دید.

بیت 13 :
همه پدیده ها سرگشته از عشق حق و جویای او هستند. همه ممن الوجود و مخلوق اند و از مسیری كه در نظام آفرینش برای آنها مشخص شده، خارج نمی شوند.

بیت 14 :
پدیده ها در عین جنبش، آرام هستند آغاز و پایان حركت و جنبش پدیده ها بر ما نامعلوم است.

بیت 15 :
همه پدیده ها نسبت به ذات خود آگاهند و به سوی حق در حركتند، فطرت همه را به سوی حق می كشاند.

بیت 16 :
هم چنان كه با كنار زدن پرده ای كه در برابر چهره ی زیبایی قرار گرفته ، می توان جلوه و زیبایی آن را دید، همه ی پدیده های هستی نیز در حقیقت پرده هایی هستند كه اگر آنها را كنار بزنیم.یعنی به عظمت و شگفتی آفریننده ها بیندیشیم. خالق بزرگ و مهربان آنرا می بینیم.
 



  خودآزمایی درس 23 :
1 – نظام عالم وجود را نظام احسن می گویند : یعنی، هیچ كاستی و نقصی در آن نیست . كدام بیت مؤید این مفهوم است؟

اگر یك ذره را برگیری از جای / خلل یابد همه عالم سراپای  



  2 – مصراع «گهی ابلیس گردگاه آدم» در ستایش و توصیف دل است یا خدمت آن ؟

با توجه به محور عمودی ابیات، در ستایش و توصیف دل است.  



  3 – شاعر در كدام بیت به اتحاد عشق و عاشق و معشوق اشاره كرده است؟

بیت اول  



  4 – كدام بیت شعر درس به مسئله وحدت وجود اشاره دارد؟

بیت اول – بیت آخر  



  5 – چرا شاعر گلشن راز جهان را سر به سر آئینه می داند؟

زیرا همه پدیده ها هم چون آینه خداوندی و قدرت و حكمت او را روشن و زلال نشان می دهند.  



  6 – كدام ابیات از شعر «جمال جان فزا .... » معانی نزدیك به هم دارند؟

بیت اول و دوم با هم ارتباط معنایی نزدیكی دارند.
بیت چهارم (اگر یك قطره را ...) با بیت پنجم ( به هر جزئی زخاك او ...)
بیت ششم ( به اعضاء پشه ای ...) با بیت هفتم (درون حبه ای ...) و بیت هشتم (بر پر پشه ای ..)
 



  7 – این شعر را جزء ‌كدامیك از انواع ادبی می توان به شمار آورد؟

كتاب گلشن راز پاسخ به سؤالات هفده گانه ای است كه از شبستری پرسیده شد، از این جهت این اثر از نوع «ادبیات تعلیمی» است.  



  8 – در حدیث قدسی آمده است كه خدا فرمود : من در زمین و آسمانها نمی گنجم اما در دل مؤمن می گنجم . شاعر از این حدیث در كدام بیت استفاده كرده است؟

بدین خردی كه آمد حبه ی دل / خداوند دو عالم راست منزل
«قلب المؤمن عرش الرحمن»
«قلب المؤمن بیت الرحمن»
 



 

فصل نهم : ادبیات تمثیلی
درآمدی بر ادبیات تمثیلی و نمادین

نماد یا رمز به معنای اشاره كردن به چشم و ابرو و دست و دهان است و در زبان فارسی به معنای معما و نشانه و اشارت پنهان است یا چیر نهفته میان دو یا چند كس كه دیگری بر آن آگاه نباشد. به زبان دیگر رمز عبارت است از هر علامت، اشاره، كلمه یا عبارتی كه بر مفهومی ورای مفهوم ظاهری دلالت كند.
در عالم هنر و ادب، سخن نمادین به بیانی گفته می شود كه به جای اشاره مستقیم به چیزی غیرمستقیم و با واسطه ی چیز دیگری بدان اشاره كند. اما این سخن دقیقاً به معنای جانشین كردن شیء به جای شیء دیگر نیست بلكه كاربرد تصویرهای ملموس برای بیان معانی و عواطف است.
بر این اساس، هر شیء محسوس، چه جاندار و چه بی جان، بر حسب ظرفیت ها و نیروهای بالقوه اش می تواند با مفاهیم مقایسه شود. وجوه مشترك آنها كشف شود و بر اساس هر یك از این جنبه های اشتراك، رمز چیز دیگری گردد.
بشر در كوشش های خود برای شناخت پیرامون خویش، ازتجربه ، حواس و قوای عقلانی كمك می گیرد و پدیده ها را كشف و درك می كند اما وقتی از محسوسات فراتر می رود و به كوشش برای شناخت اموری می پردازد كه بیرون از حوزه ی حواس و تجربه اوست، درك و بیان آنها دشوار می شود. ناگزیر برای تبیین آنها كم و بیش از احساس و تخیل مدد می گیرد و ناچار از زبان رمزی استفاده می كند و برای نشان دادن یا تجسم آنچه نمی تواند تعریف كند یا بفهماند، از كلمات و اصطلاحات نمادین استفاده می كند، زیرا بیان آن با زبان عادی كه مربوط به محسوسات است. بسیار دشوار یا غیرممكن می نماید و گوینده ناچار می شود از ظرفیت هایی كه قدرت تأثیر زبان را ارتقا می دهد، استفاده كند و در نتیجه كلام به صورت رمز در می آید . این بیان رمزآمیز موجب غنای زبان می گردد.
یكی از مایه های اساسی سخن رمزی، مسئله ی عشق انسان فرهیخته نسبت به معشوق حقیقی است كه از قرن پنجم به بعد مایه ی اصلی شعر غنایی فارسی شد. نویسندگان و شاعران عارف برای بیان این عشق كه در دایره ی الفاظ و كلمات معمولی نمی گنجید، ناچار شدند از همان كلماتی كه برای بیان عشق جسمانی بكار می رفت، استفاده كنند. بدین ترتیب، معشوق حقیقی و الهی در شعر عاشقانه ی فارسی جانشین معشوق زمینی و مادی شد و با ارتقای معشوق از زمین به آسمان، فرهنگ واژه های عاشقانه نیز آسمانی شدند و بار معنایی تازه ای یافتند و واژه هایی آشا همچون می و معشوق و چشم و ابرو و زلف و خط و خال با برخورداری از بار معنایی تازه ، حامل پیام های دیگری شدند و از این جاست كه مثلاً هاتف اصفهانی می گوید :
قصد ایشان نهفته اسراری است
كه به ایما كنند گاه اظهار 


  درس بیست و چهارم : سی مرغ و سیمرغ



  درس بیست و چهارم :

شیخ فرید الدین عطار نیشابوری (618-540 ه‍ ق) آفریننده ی مثنوی بزرگ عرفانی منطق الطیر است. منطق الطیر داستان تمثیلی بلندی است كه عمده ترین اندیشه های عرفانی تا عصر عطار را به زبان رمز در خود جای داده است . در خلال این داستان بلند، قصدهای كوتاهی نیز بر سبیل تمثیل روایت می شود. عطار با بیان این داستان تمثیلی، مراحل سیر و سلوك را در سفر تمثیلی سی مرغ به سوی سیمرغ به تصویر می كشد.  



  1 – با توجه به ابیات زیر به پرسشها پاسخ دهید :
مجمعی كردند مرغان جهان / آن چه بودند آشكار او نهان
جمله گفتند این زمان در روزگار / نیست خالی هیچ شهر از شهریار
چو نبود كاقلیم ما را شاه نیست؟ / بیش از این بی شاه بودن راه نیست
یكدگر را شاید اریاری كنیم / پادشاهی را طلبكاری كنیم
پس همه در جایگاهی آمدند / سربه سرجویای شاهی آمدند
الف – مصراع اول بیت سوم چه نوع جمله ی پرسشی است ؟ نوع «را» در این مصراع چیست؟

پرسشی تأكید است : اقلیم ما هم باید شاه داشته باشد
نوع «را» مالكیت است : --> اقلیم ما را شاه نیست : اقلیم ما شاه ندارد
 



  ب – آیا «شاید» قید شك و تردید است؟

خیر به معنی شایسته است می باشد  



  پ – كدام واژه ها جناس اند؟

جهان و نهان ، شاه و راه  



  2 – با توجه به بیت زیر به پرسشها پاسخ دهید :
«نه بدوره، نه شكیبایی از او / صد فراوان خلق سودایی از او
الف – معنی «سودایی» چیست؟

سودا : خیال ، عشق / سودایی : داده و بیخود  



  ب – با توجه به داستان منظور از «او» كیست؟

سیمرغ  



  پ – بیت را معنی كنید.

هدهد می گوید : نه می توانید به او برسید و نه دوری از او را می توانید تحمل كنید، او كسی است كه دلدادگان بی شمار دارد.  



  3 – با توجه به ابیات زیر به پرسشها پاسخ دهید :
... هد هد به طاووس گفت :
چون به دریا می توانی راه یافت / سوی یك شبنم چرا باید شتافت
هر كه داند گفت با خورشید راز / كی تواند ماند از یك ذره باز
الف - «دریا» با كدام واژه تضاد و تناسب دارد؟

دریا با شبنم تضاد و تناسب دارد  



  ب – طاووس نماد كیست؟

طاووس در منطق الطیر نماد كسانی است كه در انجام عبادات به امید فرد یعنی رفتن به بهشت دل خوشند.  



  پ – منظور از «دریا» و «شبنم» چیست؟

منظور از «دریا» حق تعالی و منظور از شبنم، «بهشت » است.  



  ت – منظور از «خورشید» و «ذره» چیست؟

منظور از خورشید پروردگار متعال و منظور از ذره، بهشت است.  



  ث – دو آرایه ی ادبی در بیت دوم بیایند.

خورشید و ذره : تضاد
راز و باز ، داند و ماند : جناس
 



  ج – ایا جمله های مصراع های دوم پرسشی انكاری اند؟

هر دو پرسشی انكاریند  



  4 – با توجه به ابیات زیر به پرسشها پاسخ دهید :
بعد از بنمایدت پیش نظر / معرفت را وادی ای بی پا و سر
چون بتابد آفتاب معرفت / از سپهر این ره عالی صفت
هر یكی بنیاد شود بر قدر خویش / بازیابد در حقیقت صدر خویش
الف – در منطق الطیر« معرفت» وادی چندم است ؟ منظور از «معرفت» چیست؟

معرفت وادی سوم است. در وادی معرفت، سالك به مقامی می رسد كه خداوند را همه جا ناظر بر خود می بیند و همواره به او توجه دارد.

ب – محل درست ضمیر «ت» كجاست؟
ضمیر «ت» مضاف الیه واژه «نظر» است.

پ - «معرفت »به چه چیزی مانند شده است؟
معرفت به آفتاب مانند شده است

5- با توجه به ابیات زیر به پرسشها پاسخ دهید:
جمله گفتند آمدیم این جایگاه / تابود سیمرغ ، ما را پادشاه
ما همه سرگشتگان درگهیم / بی دلان و بی قراران رهیم
مدتی شد تا در این راه آمدیم / از هزاران سی به درگاه آمدیم
چون نگه كردند آن سی مرغ زود/ بی شك این سی مرغ، آن سیمرغ بود
الف – نوع «را» در بیت اول چیست؟

نوع «را» فك اضافه است
ما را پادشاه : پادشاه ما

ب – مفهوم «بی دلان» چیست؟
دلدادگان – عاشقان

پ – جناس زیبای ابیات كدام است؟
سی مرغ و سیمرغ

ت – بیت آخر اشاره به كدام عقیده در عرفان دارد؟
عقیده ی وحدت وجود

ث – حدیث معروف «من عرف نفسه، فقد عرفَ ربّه» با كدام بیت متناسب است؟
با بیت آخر


خودآزمایی درس 24 :
1 – در بیت زیر، مقصود از «دریا» و «شبنم » چیست؟
چون به دریا می توانی راه یافت / سوی یك شبنم چرا باید شتافت

در یك برداشت، منظور از دریا محبوب حقیقی یعنی پروردگار مهربان است و شبنم هر چه غیر خداست كه حقیر است و ارزش دل بستن ندارد. با توجه به داستان، منظور از شبنم «بهشت» است.

2- عذرآوری مرغان بیانگر چه مطلبی است ؟
نشان دهنده ی عواملی است كه سبب می شوند انسانها شایستگی بهترشدن را از دست بدهند. به بیان دیگر عذرهای مرغان هر یك موانعی هستند كه انسان را از سیر به سوی كمال باز می دارند و او را به سكون یا گمراهی می كشانند.

3 – تمثیل های این داستان را بیابید و چهار مورد را رمزگشایی كنید:
سیمرغ : رمز خداوند است. هد هد رمز انسان كامل است
كوه قاف : رمز نزدیكی به خداوند است . هم چنین رمزی از سرزمین قلب مؤمن است.
بلبل، نماد انسان های عاشق پیشه و هوسران است. كاووس، بط، بازشكاری و جغد هر كدام مفهوم رمزی دارند و قشری از مردم را با ویژگیهای خاص نشان می دهند.
 

    

    



  درس بیست و پنجم : طوطی و بازرگان
فصل دهم : ادبیات انتقادی



درس بیست و پنجم : طوطی و بازرگان
مثنوی معنوی سروده ی مولانا جلال الدین محمد بلخی (672 – 604 ه‍ ق) عارف بزرگ و شاعر توانای ایرانی است. این اثر ارزشمند، دریای عظیم و معارف الهی و عرفانی است و مولانا بسیاری از داستان های آن را با بهره گیری از شیوه ی تمثیل بیان كرده است.
داستان طوطی و بازرگان از جمله ی این داستانهاست و در بردارنده چند مطلب اساسی است. زندگی عاشق موقوف به فنا و نیستی است، سخنان نغز عارفانه در كلام و قافیه و صنعت نمی گنجد، نادان همواره گرفتار مشكلاتی است كه برای خود به بار می آورد، در عرفان حفظ زبان و رعایت خاموش لازم است جان همچون مرغ است و ...
در داستان تمثیلی طوطی و بازرگان، طوطی نماد «جان» چاك و مجرد و قفس نماد «تن» است. راه نجات از آن، آزادی از قید و بند و ترك تعلقات است. این داستان پیش از مولانا در اسرار نامه ی عطار و پس از عطار در تفسیر ابوالفتح رازی و تحفة العراقین خاقانی آمده است.



  خودآزمایی درس 25 :
1 – سه پیام ارزشی را كه در درس مطرح شده است . با ذكر نمونه بیان كنید.

الف) راه نجات انسانی، آزادی روح و روان است از قفس آرزوها و هوس ها :
جان من كم تر ز طوطی كی بود / جان چنین باید كه نیكو پی بود

ب) گرفتاریها و رنج های انسان محصول خودنمایی است:
هر كه داد او حسن خود را در مزاد / صد قضای در سوی او رو نهاد ...

2 – كدام بخش از درس ، مفهوم حدیث :«موتوا قبل أن تموتوا» را نشان می دهد؟
ای حیات عاشق در مردگی .... / مرده شو چون من كه تا یابی خلاص
 



  3 – مقصود مولانا از بیت زیر چیست؟
قافیه اندیشم و دلدار من گویدم مندیش جز دیدار من

سخنان عارفانه در قالب كلام – هر چند زیبا باشد – نمی گنجد ارتباط قلبی و صمیمانه ، نجات بخش است.  



  4 – دو نماد درس را رمز گشایی كنید.

طوطی، نماد روح پاك انسان است. هندوستان، نماد جایگاه اصلی روح است كه از جانب پروردگار در انسان دمیده شده .
قفس : نماد تن و خواسته های مادی است. طوطی هند، نماد رهبر و مرادی است كه سبب نجات و رستگاری می شود. بازرگان نیز نماد رهبر و مرادی است كه سبب نجات و رستگاری می شود. بازرگان نیز نماد سالك است.
 



  5 – مفهوم عبارت های كنایی زیر را بنویسید:
كُله بر زمین زدن، سرد گشتن ، گیاه بام شدن

1 . شدت عصبانیت است
2. نشانه ی مردن است
3. پرهیز از خودنمایی و خود را مورد توجه دیگران قرار ندادن
 



 

فصل دهم : ادبیات انتقادی
درآمدی بر ادبیات انتقادی :

ادب انتقادی نووعی از ادبیات متعهد و مسؤول است كه نویسنده یا شاعر را وا می دارد تا به امید اصلاح و تغییر نگرش فرد و جامعه ، به مسائل اجتماعی می نگرد و آنها را با زبانی شیرین و چه بسا تلخ در قالب انتقاد بیان كند.
یكی از انواع ادب انتقادی طنز است و طنزپرداز متعهد و مسؤول با دیدن بیماریها، ضعف ها و كاستیهای اجتماعی، همانند پزشكان حاذق، برای درمان این بیماریها و حتی قطع عضو فاسد آن از تیغ برنده طنز مدد می گیرد و در عین حال، لبخندی آرامش بخش نیز بر لب ها می نشاند تا نیش و نوش را در هم آمیزد و درمان را سرعت بخشد.
طنز پرداز نكته یاب، عیب ها و مفاسد جامعه ی خود را معمولاً بزرگتر از آن چه هست، جلوه می دهد و این بزرگ نمایی، لازمه ی كار اوست زیرا به وسیله ی آن مخاطب را به تفكر و چاره اندیشی برمی انگیزد. طنرپرداز می كوشد به جای استفاده از جمله مستقیم و جدی، دیدگاههای خود را غیرمستقیم ، مطایبه آمیز و كنایه وار، اما مؤثر و گیرا بیان كند.
ابزار كار اصلی كار طنزپرداز هنرمندانه است. او این زبان را برای خلق اندیشه های ظریف با نظیره گویی بر سروده های مشهور، ضرب المثل ها، اصطلاحات و تعبیرات مربوط به عرف و آداب و رسوم قشرهای گوناگون جامعه به كار می رگیرد و با آشنایی زدایی و هنجای شكنی مطلوب و مطبوع، سخنی دیگر می آفریند، یا سخن قدیم را زیوری نو می پوشاند تا تأثیر بیشتری در خواننده و شنونده بیافریند.
 

    



نوشته شده توسط:asal roohi

ویرایش:--

What do eccentric heel drops do?
جمعه 10 شهریور 1396 01:40 ب.ظ
I'm not sure the place you are getting your info, however great topic.

I must spend a while studying much more or understanding more.
Thanks for wonderful information I was searching for this information for my
mission.
یکشنبه 29 بهمن 1391 09:53 ق.ظ
سوالاتون عالی ، اما کم.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آرشیو

آخرین پستها

نویسندگان

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جستجو